Μολυβιές στο περιθώριο IV

 Μολυβιές

  στο περιθώριο 

IV

 

       Ο αναγνώστης Κάφκα: πώς ανα-γιγνώσκει ο Κάφκα; Μια απάντηση δίνουν τα Οκτώ μπλε τετράδια, μετάφραση – εισαγωγή και χρονολόγιο Ε.  Τριανταφυλλίδη, εκδ. Αρχέτυπο: φαίνεται ότι ο Κάφκα γνωρίζει εκ νέου, παραδέχεται κάτι ως δικό του. Έτσι – νομίζουμε-  διαβάζει το μύθο του Προμηθέα, για παράδειγμα: διατρέχει τις εκδοχές του – τη διδακτική του Ησίοδου, τη φιλοσοφική του Πλάτωνα, την τραγική του Αισχύλου και του Σέλλεϋ, χωρίς να τις κατονομάζει– ως θρύλους, αποσυνθέτει συνεκτικές αφηγήσεις που λειτουργούν ως αιτιολογήσεις, παραβολές ή αλληγορίες,  τις μετατρέπει σε σχεδόν ασπόνδυλες εξηγήσεις του ανεξήγητου, που «προέρχονται από ένα θεμέλιο αλήθειας», παραδίδονται στη λήθη ή την κόπωση κι αφήνοντας ένα σύμβολό τους ανερμήνευτο (τον τόπο του μαρτυρίου, τον Καύκασο) «τελειώνουν μέσα στο ανεξήγητο»… Όπως η Ποίηση;

      Δικαιώνει λοιπόν κανείς τον Αγκάμπεν, που είχε κάποτε επισημάνει πως «ένα από τα ιδιάζοντα χαρακτηριστικά των καφκικών αλληγοριών είναι ότι στο τέλος τέλος εμπεριέχουν μια δυνατότητα ανατροπής ικανής να αναποδογυρίσει ολοκληρωτικά το νόημά τους»; (στο Homo sacer, Κυρίαρχη εξουσία και γυμνή ζωή, εκδ. scripta, σ. 101). Αναφερόταν στην ανάγνωση του μύθου των Σειρήνων (Οδύσσειας μ), που μπορούμε τώρα – με τη νέα έκδοση των Οκτώ τετραδίων –  να παρακολουθήσουμε, ώστε να διαπιστώσουμε αν η αναστροφή οφείλεται σε δυνατότητα ανατροπής ή είναι δύναμη ανά- γνωσης.

 

     Ο αναγνώστης Λεοπάρντι: εκείνος που φαίνεται να δικαιώνεται απόλυτα είναι ο Επαμεινώνδας Γονατάς, που είχε κάποτε αποφανθεί με ενθουσιασμό «… τα ’χε πιάσει όλα ο Λεοπάρντι!» (στο κείμενο μ’ αυτό τον τίτλο, Δέντρο 143 – 144, από το ντοκυμαντέρ της Ε. Στεφανή Επισκέψεις στο σπίτι του Ε. Χ. Γονατά). Αναφερόταν βέβαια στους Στοχασμούς του (βλ. το ομότιτλοαπό τα microMEGA των εκδ. Ροές με εισαγωγή – μετάφραση της Κ. Βασιλικού). Όμως τώρα έχουμε και ποιήματα του Λεοπάρντι στη δίγλωσση έκδοση της σειράς «Μεταφορές» του Γαβριηλίδη Η νύχτα απομένει (μετάφραση – εισαγωγή – χρονολόγιο της Λένας Καλλέργη) και μπορούμε να παρατηρήσουμε πώς ανα- γιγνώσκει: στο ποίημα Το σπάρτο ή το λουλούδι της ερημιάς, για «του ανθρώπινου γένους την υπέροχη μοίρα και την πρόοδο», διαβάζουμε: «… Κι όταν εκείνος ο τρόμος που πρώτος / Ένωσε τους θνητούς σε κοινωνία / Ενάντια στην αχρειότητα της φύσης / Επιστρέψει, εν μέρει, από γνώση αληθινή / Τότε η δικαιοσύνη και το έλεος / μια ανοιχτή και ειλικρινής ζωή / Θα έχουν, για τους πολίτες, κι άλλες ρίζες / Πέρα από τις υπερβολές, τους μύθους / Όπου συχνά βασίζεται ο όχλος / Με λάθος τρόπο». Αν λοιπόν στο διώνυμο giustizia e pietade βάλουμε τις τιμές Δίκη (αίσθημα δικαίου, όχι την αρετή της Δικαιοσύνης ή το Δίκαιον) και Αιδώς (σεβασμός, ευσέβεια), θα προσέξουμε ότι ο Λεοπάρντι γνωρίζει εκ νέου, ανα- γνωρίζει στα μέρη και στο όλον του το σχετικό μύθο του ‘‘πρωτοδιαφωτιστή’’ Πρωταγόρα, όπως τον συναντάμε στο φερώνυμο διάλογο του Πλάτωνα και όπως τον δεξιώθηκαν οι διαφωτιστές.

 

     Άρα οι αναγνώστες Κάφκα και Λεοπάρντι ανανεώνουν τη γνώση; Φαίνεται πως ναι: ο ένας με την αρχαϊκή, ο άλλος με την κλασική έννοια του ρήματος…

Μοίρασέ το:Share on Facebook5Tweet about this on TwitterShare on Google+0Share on LinkedIn0Pin on Pinterest0Email this to someone

You may also like...