Από το «Γραμμόφωνο, Κινηματογράφος, Γραφομηχανή» του Friedrich Kittler

Αντιγράφω την κεντρική θέση του Friedrich Kittler από το βιβλίο «Γραμμόφωνο, Κινηματογράφος, Γραφομηχανή» (Εκδόσεις Νήσος, 2005):

«Τα Μέσα ορίζουν την κατάστασή μας η οποία (παρ’ όλα αυτά ή ακριβώς γι’ αυτό) αξίζει να περιγραφεί.

Κάποια στιγμιότυπα:

 

 

 

 

 

 

 

 

Η ΓΡΑΦΟΜΗΧΑΝΗ ΕΙΝΑΙ ΕΝΑ ΠΡΑΓΜΑ ΣΑΝ ΚΙ ΕΜΕΝΑ ΑΠΟ ΣΙΔΕΡΟ ΠΑΡΑ ΤΑΥΤΑ ΕΥΚΟΛΑ ΛΥΓΙΖΕΙ ΣΤΑ ΤΑΞΙΔΙΑ. ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΕΧΕΙΣ ΜΕΓΑΛΗ ΥΠΟΜΟΝΗ ΚΑΙ ΤΑΚΤ ΚΑΙ ΛΕΠΤΑ ΔΑΧΤΥΛΑΚΙΑ ΓΙΑ ΝΑ ΜΑΣ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΕΙΣ.

 

 

 

 

 

 

Την ίδια εποχή η Berliner Tageblatt έγραφε:

«Ο γνωστός φιλόσοφος και συγγραφέας Friedrich Nietzsche, ο οποίος περίπου τρία χρόνια πριν αναγκάστηκε να παραιτηθεί από την έδρα του στη Βασιλεία εξαιτίας μιας νόσου των ματιών, αυτόν τον καιρό βρίσκεται στη Γένοβα και, αν εξαιρέσουμε την εξέλιξη της νόσου που λίγο απέχει από την πλήρη τύφλωση, είναι πολύ καλύτερα από πριν. Με τη βοήθεια μιας γραφομηχανής επιδίδεται και πάλι στο γράψιμο, και έτσι αναμένεται ένα ακόμη καινούριο βιβλίο του στο ύφος των πιο πρόσφατων έργων του. Όπως είναι γνωστό, τα τελευταία βιβλία του παρουσιάζουν αξιοσημείωτη αντίθεση προς τα πρώτα πολύ σημαντικά έργα του».

Σχολιάζει ο Kittler:

«Και όντως: o Nietzsche περήφανος όπως κανένας άλλος φιλόσοφος για τη δημοσίευση της εκμηχάνισής του, μεταπήδησε από τα επιχειρήματα στους αφορισμούς, από τους στοχασμούς στα λογοπαίγνια, από τη ρητορική στο τηλεγραφικό ύφος. Ακριβώς αυτό σημαίνει η ρήση πως “τα εργαλεία γραφής μετέχουν στη διάπλαση των σκέψεών μας”».

 

 

 

Σημειώνει (με ωραία καλλιγραφικά γράμματα ο Heidegger): «Όταν λοιπόν η γραφή αποσπάται από την απαρχή της ουσίας της, δηλαδή από το χέρι και η γραφή μετατίθεται στη μηχανή, τότε η σχέση του Είναι με τον άνθρωπο αλλάζει.(…)

Αυτή η άμεσα γειτνιάζουσα με τον λόγο «μηχανή» είναι εν χρήσει· επιβάλλεται στο λόγο. Ακόμη και εκεί όπου η μηχανή δεν χρησιμοποιείται, απαιτεί να λαμβάνεται υπ’ όψιν με την έννοια ότι δεν τη χρησιμοποιούμε και την παρακάμπτουμε συνειδητά. Αυτή η σχέση επαναλαμβάνεται παντού και διαρκώς σε όλες τις σχέσεις του σημερινού ανθρώπου με την τεχνολογία. Η τεχνική είναι εντός της ιστορίας μας».

(Martin Heidegger – Περί χειρός και γραφομηχανής, 1942-43)

 

 

Το πρώτο μοντέλο της Remington ήταν μια εμπορική αποτυχία, αν και το 1874 αγόρασε μια ο Mark Twain ο οποίος παρέδωσε στον εκδότη του το πρώτο δακτυλογραφημένο μυθιστόρημα στην ιστορία της λογοτεχνίας, τον Tom Sawyer, και έστειλε στην εταιρεία παραγωγής γραφομηχανών την εξής παράδοξη επιστολή:

GENTLEMEN:   PLEASE DO NOT USE MY NAME IN ANY WAY,

PLEASE DO NOT EVEN DIVULGE THE FACT THAT I OWN A MACHINE,

I HAVE ENTIRELY STOPPED USING THE TYPE-

WRITER, FOR THE REASON THAT I NEVER COULD WRITE A

LETTER WITH IT TO ANYBODY WITHOUT RECEIVING A

REQUEST BY RETURN MAIL THAT I WOULD NOT ONLY DESCRIBE

THE MACHINE BUT STATE WHAT PROGRESS I HAD MADE IN THE

USE OF IT,  ETC., ETC.  I DON’ T LIKE TO WRITE

LETTERS, AND SO I DON’ T WANT PEOPLE TO KNOW THAT

I OWN THIS CURIOSITY BREEDING LITTLE JOKER

YOURS TRULY,

SML L. CLEMENS.

 

Συνεχίζει ο Kittler:

Ενώ το «κυρίως έργο» και η «ευτυχία» του υπαλλήλου της εταιρείας ασφαλειών ζωής συνίστατο «στη δυνατότητα να υπαγορεύει στο γραφείο σε ένα ζωντανό πλάσμα» άρχισε η ατέρμονη ροή ερωτικών επιστολών στη Felice Bauer θαρρείς αναιρώντας τον ίδιο τον έρωτα με κείμενο γραμμένο στη μηχανή.

«Αχ, πολυαγαπημένη Felice!» έγραψε ο Kafka ένα χρόνο αργότερα. «Μήπως δεν γράφουμε για τη γραφή, όπως άλλοι μιλούν για λεφτά;» Και πράγματι: από το πρώτο μέχρι το τελευταίο γράμμα η αδύνατη σχέση μεταξύ των φύλων είχε μορφή επεξεργασίας κειμένου. Ο Kafka  απέφευγε συστηματικά να ταξιδέψει στο Βερολίνο μαζί με το χέρι του, το οποίο κάποτε είχε κρατήσει το χέρι της δεσποινίδος Bauer. Αντί του απόντος σώματος κατέφτασε ένα ολόκληρο ταχυδρομείο από συστημένα ή απλά γράμματα, ταχυδρομικά δελτάρια και τηλεγραφήματα, για να περιγράψει αυτό το χέρι με «το χέρι που τώρα» χτυπούσε τα πλήκτρα.. Υπό συνθήκες ενός «πολέμου νεύρων» ανάμεσα στη λογοτεχνία και στην εταιρεία γραμμοφώνων  Καρλ Λίντστρεμ Α.Ε. στην οποία δούλευε η Felice δεν μπορούσε παρά να αποτύχει η ανταλλαγή ερωτικών επιστολών, παρότι αργότερα η αλληλογραφία τους μεταπήδησε στα χειρόγραφα γράμματα και επανέκαμψε στην  «εντατική χρήση της μηχανής» μόλις το 1916, όταν τα δακτυλογραφημένα ταχυδρομικά δελτάρια περνούσαν ευκολότερα από την στρατιωτική λογοκρισία στο δρόμο από την Πράγα στο Βερολίνο. Το 1917, ενώ το οικονομικά ισχυρό ακουστικό δίκτυο μέσων της Λίντστρεμ Α.Ε. βοηθούσε την Ανώτατη Στρατιωτική Διοίκηση στην ίδρυση του κινηματογραφικού κοντσέρν UFA, ο Kafka διέλυε τον αρραβώνα του με τη Felice Bauer. Λίγο αργότερα η λυτρωμένη πλέον από το φράγμα πυρός των γραμμάτων του παντρεύτηκε έναν εύπορο επιχειρηματία. Ο συγγραφέας όμως σε ένα από τα τελευταία γράμματά του στην τελευταία φίλη του δι’ αλληλογραφίας κάνει απολογισμό πεπραγμένων και αναφέρεται σε κατάχρηση ερωτικών γραμμάτων και σε βαμπίρ της επικοινωνίας, σε μηχανές οικονομίας μυικής δύναμης και μηχανές πληροφοριών.

«Πώς στο καλό είχαν τη φαεινή ιδέα ότι οι άνθρωποι μπορούν να επικοινωνούν με γράμματα! Μπορείς να σκέφτεσαι κάποιον μακριά σου, και μπορείς να αγγίζεις κάποιον κοντά σου, όλα τα άλλα υπερβαίνουν τη δύναμη του ανθρώπου. Γράφω γράμματα σημαίνει πως ξεγυμνώνομαι μπροστά στα φαντάσματα που περιμένουν πώς και πώς να το κάνω. Γραμμένα φιλιά δεν φτάνουν εκεί που πρέπει, γιατί τα πίνουν στο δρόμο τα φαντάσματα δίχως ν’ αφήνουν σταγόνα. Με την πλούσια αυτή τροφή πολλαπλασιάζονται απίστευτα. Η ανθρωπότητα το αισθάνεται αυτό και το αντιμάχεται. Για να εξουδετερώσει, ει δυνατόν, τα φαντάσματα που παρεμβάλλονται ανάμεσα στους ανθρώπους, για να πετύχει τη φυσική επικοινωνία και την ειρήνη των ψυχών, εφηύρε το σιδηρόδρομο, το αυτοκίνητο, το αεροπλάνο, όμως τίποτε δεν βοηθά πια· προφανώς πρόκειται για εφευρέσεις που γίνονται τη στιγμή της πτώσης. Η αντίθετη πλευρά είναι πολύ πιο ήρεμη και δυνατή· μετά το ταχυδρομείο εφηύρε τον τηλέγραφο, το τηλέφωνο, τη ραδιοτηλεγραφία. Τα πνεύματα δεν θα λιμοκτονήσουν ποτέ, εμείς όμως θα χαθούμε».

 

 

Εικόνες: i) Ομοιοτυπία ποιήματος του Nietzsche για την γραφομηχανή (Μάρτιος 1882)

ii) Ο Jan Tschichold γράφει

iii) Leandro Katz – Lunar type-writer

Μοίρασέ το:Share on Facebook38Tweet about this on TwitterShare on Google+0Share on LinkedIn0Pin on Pinterest0Email this to someone

Θανάσης Ευθυμίου

Συνιδιοκτήτης του βιβλιοπωλείου Αναγνώστης thanefthimiou@gmail.com

You may also like...